Komisja Europejska zapowiada zmiany dla zwierząt gospodarskich

7 lipca Komisja Europejska (KE) opublikowała komunikat – tzw. EU strategy on livestock¹ – w którym informuje, że zamierza zaproponować ukierunkowany przegląd niektórych przepisów dotyczących zwierząt gospodarskich. To między innymi stopniowe odejście od chowu klatkowego kur niosek i świń, wyeliminowanie zabijania jednodniowych kogucików w przemyśle jajecznym na rzecz rozpowszechnienia metody in-ovo sexing, a także wyższe wymogi co do produktów odzwierzęcych importowanych do Unii Europejskiej. Dokument porusza też kwestie środowiskowe, ale my w naszym tekście skupimy się na aspekcie dobrostanu zwierząt.

Reakcja Komisji na głos obywateli

Kolejny raz wyraźnie widzimy, żespołeczne zaangażowanie w kwestię ochrony zwierząt ma sens i daje wymierne skutki: w komunikacie Komisji Europejskiej, jako jeden z powodów planowanych zmian, podkreślone zostały oczekiwania obywateli co do poprawy dobrostanu zwierząt w hodowlach. Autorzy tekstu przywołali Europejską Inicjatywę Obywatelską „Koniec Epoki Klatkowej”², którą podpisało niemal 1,4 mln obywateli i obywatelek UE. Zakłada ona wycofanie klatek z chowu i hodowli kur, świń, królików, przepiórek, gęsi, kaczek i cieląt.

Jeśli chodzi o chów zwierząt gospodarskich, w centrum zainteresowania obywateli znajduje się kwestia dobrostanu zwierząt.

— Komisja Europejska, Unijna strategia dotycząca zwierząt gospodarskich

Minęło już ponad 5 lat, odkąd Komisja Europejska pozytywnie rozpatrzyła inicjatywę i zadeklarowała wprowadzenie unijnych przepisów, które uniemożliwiłyby trzymanie zwierząt w klatkach³. Do tej pory nie uzyskaliśmy jednak żadnych konkretów – ale opublikowany początkiem lipca komunikat daje nadzieję, że wreszcie coś się ruszyło.

Przeanalizujmy wspomniane w dokumencie zmiany krok po kroku.

Stopniowe odejście od klatek w chowie kur niosek

W 2025 roku w Unii Europejskiej 35,7% kur było trzymanych w klatkach – to ok. 143 miliony kur⁴, które spędzają całe życie w ciasnej klatce, z metalowymi prętami pod stopami, bez możliwości swobodnego rozpostarcia skrzydeł czy ucieczki przed bardziej agresywnymi ptakami. Inne problemy dobrostanowe w chowie klatkowym to:

• brak dostępu do ściółki, w której kury mogłyby grzebać, kopać czy zażywać kąpieli piaskowych;

• zbyt mała przestrzeń i brak możliwości eksplorowania otoczenia;

• brak możliwości swobodnego odpoczynku i ograniczony dostęp do grzędy;

• brak możliwości zaspokojenia potrzeby poszukiwania pokarmu, gdyż ten jest podawany zawsze w tym samym miejscu⁵.

W Polsce odsetek kur w klatkach jest znacznie wyższy i wynosi 60,14%. To ważne, ponieważ Polska znajduje się w czołówce producentów jaj w całej UE (za Francją, Niemcami, Hiszpanią i Włochami) – odpowiadamy za ok. 10% unijnej produkcji jaj⁶.

W komunikacie Komisji czytamy, że planuje zaproponować przepisy co do wycofania klatek z chowu kur niosek do końca tego roku.

Do końca 2026 r. Komisja zamierza zaproponować ukierunkowany przegląd przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w odniesieniu do kur niosek i brojlerów, w którym skoncentruje się na stopniowym wycofywaniu klatek, praktycznych wskaźnikach dobrostanu w gospodarstwach, zakończeniu systematycznego uśmiercania piskląt płci męskiej oraz równoważnych wymaganiach przywozowych.

— Komisja Europejska, Unijna strategia dotycząca zwierząt gospodarskich

Ujednolicenie przepisów w kwestii chowu klatkowego kur w całej UE jest zasadne, ponieważ niektóre kraje członkowskie już teraz zakazały tej praktyki. Są to Czechy, Niemcy, Region Waloński Belgii, Dania, Słowenia⁷, Austria i Luksemburg⁸.

W Słowacji rząd i organizacje branżowe podpisały memorandum o zaprzestaniu wykorzystywania klatek w hodowli kur do 2030 roku. Ministerstwo Rolnictwa w Estonii również oficjalnie poparło zakaz chowu klatkowego kur niosek⁹.

Szwecja wyeliminowała chów klatkowy kur bez wprowadzania ustawowego zakazu.

Chów klatkowy kur został zakazany i wygaszony również w krajach europejskich spoza UE: Szwajcarii i Islandii¹⁰.

Chów klatkowy kur, zdjęcie z Polski (fot. Andrew Skowron)

Koniec zabijania jednodniowych kogucików

Chów klatkowy to nie jedyny palący problem dobrostanowy w przemyśle jajecznym. Jednodniowe koguciki wciąż są traktowane jak produkt uboczny produkcji jaj, więc zabija się je niedługo po wykluciu, najczęściej poprzez gazowanie, macerację (mielenie żywcem) lub… duszenie w plastikowym worku¹¹. Ta ostatnia metoda nie jest oficjalnie dozwolona w UE, jednak niejednokrotnie widzieliśmy jej zastosowanie. W ten sposób w samej UE rocznie zabija się ok. 330 milionów piskląt¹².

Są już kraje w Europie, które zakazały tej praktyki: Austria, Francja, Niemcy, Włochy (trwa okres przejściowy) i Luksemburg¹³.

Seksowanie, czyli rozdzielanie kurcząt według płci po wykluciu w wylęgarni (fot. Andrew Skowron)

Kluczowy w dyskusji o zabijaniu kogucików jest fakt, że istnieje już technologia, która może skutecznie mu zapobiegać: in-ovo sexing¹⁴. Metoda ta pozwala na wykrycie płci zarodka jeszcze w jajku. Jaja z zarodkiem płci męskiej mogą zostać zniszczone zanim ten się rozwinie i wykluje, eliminując tym samym proces zabijania rozwiniętych już piskląt.

Technologia ta używana jest już w niektórych krajach w Europie i poza nią – np. w USA i Brazylii. Szacuje się, że dzięki jej zastosowaniu, od 2021 roku na całym świecie usunięto ponad 281 milionów męskich zarodków przed wykluciem¹⁵. Komisja Europejska rozważa umożliwienie szerszego wdrożenia tej technologii w UE, m.in. poprzez dążenie do obniżenia kosztów jej wdrożenia.

Ostatnia kwestia w temacie produkcji jaj zawarta w komunikacie KE: rozważa się wprowadzenie bardziej precyzyjnego znakowania jaj, by uwzględnić informację o tym, czy dany producent wciąż stosuje uśmiercanie jednodniowych kogutów. Komisja zauważa tym samym po raz kolejny wpływ konsumentów na podnoszenie wymogów dobrostanowych.

Wyeliminowanie klatek z chowu świń

Kolejnym krokiem, który Komisja Europejska planuje podjąć do końca 2027 roku, jest wyeliminowanie klatek z chowu i hodowli świń-matek, czyli loch. Obecnie ok. 96% wszystkich loch w UE – czyli ok. 10 milionów – spędza znaczną część swojego życia w klatce tak ciasnej, że zwierzę nie jest w stanie nawet obrócić się o 180 stopni¹⁶. 

Lochę wprowadza się do klatki zwykle maksymalnie 4 tygodnie przed porodem, najpóźniej – kilka dni przed porodem. Po oproszeniu (czyli narodzinach prosiąt) świnia zostaje w klatce jeszcze przez kolejne 3-4 tygodnie¹⁷, do momentu odsadzenia prosiąt (rekomendowany termin odsadzenia młodych to najwcześniej 29 dzień życia¹⁸).

Lochy w klatkach porodowych (fot. Andrew Skowron)

Klatka porodowa uniemożliwia lochom realizowanie bardzo podstawowych potrzeb, jak ruch, budowanie gniazda, swobodna interakcja z młodymi. Przebywanie w zamknięciu powoduje u zwierząt frustrację, przejawiającą się np. żuciem metalowych prętów klatki, a czasem nawet agresję. Jednym z głównych argumentów hodowców świń za użyciem klatki porodowej jest zmniejszenie śmiertelności prosiąt poprzez przygniecenie przez lochę. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wskazuje jednak, w analizie opublikowanej w 2022 roku¹⁹, że agresja i pobudliwość loch intensyfikuje się wraz ze wzrostem ograniczenia ruchów zwierzęcia, co stwarza niebezpieczeństwo dla młodych. EFSA wskazuje też, że utrzymanie loch w kojcach porodowych (zamiast w klatkach) razem z prosiętami jest możliwe bez wyraźnego wzrostu śmiertelności potomstwa.

Istnieje kilka alternatyw dla systemu klatkowego w hodowli świń, które są powszechnie stosowane w krajach takich jak Szwecja, Szwajcaria, Norwegia i Wielka Brytania.W niektórych krajach stosowanie klatek porodowych zostało znacznie ograniczone – np. wSzwecji i Szwajcarii obowiązujezakaz trzymania loch w klatkach, z wyjątkiem sytuacji, w której matka jest agresywna wobec młodych, a Finlandia wprowadziła zakaz stosowania klatek porodowych dla loch przez okres dłuższy niż osiem dni z rzędu (począwszy od 2035 roku)²⁰.

Mało konkretne plany dotyczące innych zwierząt

W swoim komunikacie KE zapowiada również przegląd przepisów dotyczących brojlerów – czyli kur hodowanych na mięso – ale bez dokładnego wskazania na konkretne zmiany dobrostanowe, a także możliwość wprowadzenia „równoważnych wymogów w zakresie dobrostanu zwierząt w odniesieniu do produktów przywożonych” zgodnie z normami WTO (World Trade Organization – Światowej Organizacji Handlu). Oznaczałoby to, że produkty odzwierzęce importowane do krajów UE musiałyby spełniać takie same wymogi co do dobrostanu zwierząt, jakie obowiązują w Unii Europejskiej.

Czytamy też o planowanym dialogu z zainteresowanymi stronami w sprawie wywozu żywych zwierząt do krajów trzecich, zwłaszcza w celu uboju, i rozważeniu alternatywnych rozwiązań. W tym przypadku brakuje też jednak dokładnych informacji.

Jak traktować komunikat Komisji Europejskiej

Dobra wiadomość jest taka, że KE wreszcie zaadresowała oczekiwania obywateli i obywatelek UE w kwestii ochrony zwierząt. Jednak opublikowany komunikat jest dopiero wstępną zapowiedzią zmian – nie jest w żaden sposób wiążący, a Komisja z łatwością może przeciągnąć zadeklarowane w komunikacie terminy. Założenia przedstawione w komunikacie, które dotyczą dobrostanu zwierząt, są bardzo ogólne i trudno jest na ten moment stwierdzić, jaki plan ma Komisja choćby na odejście od chowu klatkowego zwierząt. Co więcej, w tekście autorzy powołują się Europejską Inicjatywę Obywatelską  „Koniec Epoki Klatkowej”, której celem jest wycofanie klatek z chowu i hodowli nie tylko kur niosek i świń, ale też innych gatunków zwierząt w hodowlach, o których w komunikacie nie ma żadnej wzmianki.

Mimo że spóźniony już o kilka lat, to jednak jest to ważny krok w kierunku zmian dla zwierząt gospodarskich w całej UE. Dlatego Twoje dotychczasowe zaangażowanie – podpisanie europejskiej inicjatywy obywatelskiej, udział w konsultacjach publicznych, czy wysyłanie maili do komisarzy – jest ogromnie ważne, bo nie pozwala komisarzom zapomnieć o ponad 300 milionach zwierząt, które każdego roku cierpią w klatkach w UE.

Nie zatrzymujemy się – bo najwyższa pora zakończyć epokę klatkową w całej Unii Europejskiej!

Przypisy

¹  Komisja Europejska, Unijna strategia dotycząca zwierząt gospodarskich [dostęp: 26.07.2026]

² Komisja Europejska, ECI ‘End The Cage Age’ [dostęp: 26.07.2026]

³ Komisja Europejska, Europejska inicjatywa obywatelska: Komisja zaproponuje stopniowe znoszenie klatek dla zwierząt gospodarskich [dostęp: 26.07.2026]

⁴ Komisja Europejska, Jaja [dostęp: 26.07.2026]

⁵ Pająk J., Jak odejście od chowu klatkowego poprawia dobrostan kur niosek [dostęp: 26.07.2026]

⁶ Komisja Europejska, Jaja [dostęp: 26.07.2026]

⁷ Pająk J., W Europie coraz więcej krajów bez klatek. Tak zmienia się prawo dla kur niosek [dostęp: 26.07.2026]

⁸ Eurogroup For Animals, Phasing out cages in the EU: the road to a smooth transition [dostęp: 29.07.2026]

⁹ Pająk J., W Europie coraz więcej krajów bez klatek. Tak zmienia się prawo dla kur niosek [dostęp: 26.07.2026]

¹⁰ idem

¹¹ Wikipedia, Chick culling [dostęp: 26.07.2026]

¹² Stuff J., Goerlich V.C., Becker S. i inni, Ban of day-old chick culling: Ethical concerns and challenges for policy, industry, and research [dostęp: 26.07.2026]

¹³ Our World In Data, Which countries have banned chick culling? 2026 [dostęp: 26.07.2026]

¹⁴ Wikipedia, In-ovo sexing [dostęp: 26.07.2026]

¹⁵ Innovate Animal Ag, In-Ovo Sexing: Market Penetration and Forecast [dostęp: 26.07.2026]

¹⁶ Compassion In World Farming, End The Cage Age. Why The EU Must Stop Caging Farm Animals [dostęp: 26.07.2026]

¹⁷ Compassion In World Farming, Systemy bezjarzmowe dla loch prośnych. Praktyczne alternatywy dla jarz porodowych [dostęp: 26.07.2026]

¹⁸ Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 2 września 2003 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywanie poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich [dostęp: 26.07.2026]

¹⁹ Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, Welfare of pigs on farms [dostęp: 26.07.2026]

²⁰ Eurogroup For Animals, Phasing out cages in the EU: the road to a smooth transition [dostęp: 26.07.2026]